KITTENS VLIEGEN UIT
Tijd voor verhuizing: Wat is de juiste tijd om het nest te verlaten?
©Katharina Siebrecht 2009
Katharina Siebrecht is stagaire bij het Katten Gedrag Centrum en het Kattengedragsadviesbureau
In ons werk bij het Katten Gedrag Centrum en Kattengedragsadviesbureau komen wij dagelijks de meest verschillende vormen van gedragsproblemen en daaraan gerelateerde lichamelijke klachten tegen. Daar stelt zich dan de vraag of er een gezamelijke oorzaak, een soort basis voor gedragsproblemen bestaat. Onderzoek heeft aangetoond, dat 85% van alle gedragsproblemen bij katten direct aan een te vroege scheiding van de moeder te wijten zijn.
Een klein schatje
Maar kittens zijn ja ook zo lief en schattig. En veel (toekomstige) katteneigenaren willen dan ook graag zo een klein schatje bij zich thuis hebben en op zien groeien. Natuurlijk moet het kitten daarvoor eerst oud genoeg zijn - oud genoeg om zijn moeder en nestgenootjes te kunnen verlaten, logisch. Maar wat betekent dit? Oud genoeg om zelf de weg naar de kattenbak te vinden en brokjes te eten?
 | Dit kitten is vier weekjes jong en kan al zelf naar de bak. Is dat de leeftijd om bij de moeder weggenomen te worden? |
De natuurlijke ontwikkeling
Om een antwoord hierop te vinden is het belangrijk om te weten hoe de natuurlijke ontwikkeling van een lichamelijk en psychisch gezond kitten verloopt en wat het hiervoor nodig heeft. Hierbij speelt de zogenaamde socialisatie een cruciale rol. De socialisatie begint al voor dat een kitten met mensen in contact komt - namelijk door de moederpoes - en heeft vergaande consequenties. Of met de woorden van gedragswetenschapper Sarah Heath gezegd: “Een goede socialisatie vanaf het begin is de beste vaccinatie tegen gedragsproblemen op latere leeftijd.”(1) Maar ook de lichamelijke ontwikkeling wordt door een goede of slechte socialisatie beinvloed. Een emotioneel instabiele en stressgevoelige kat heeft een zwak immuunsysteem, is dus heel vatbaar voor ziektes en ontwikkelt stressgerelateerde lichamelijke aandoeningen.
Wat is socialisatie?
De socialisatie kan in twee periodes ingedeeld worden. In allebei periodes heeft niet de mens, maar de moederpoes samen met de nestgenotjes de grootse invloed op de ontwikkeling van een kitten. Daarom is het ook belangrijk, dat de moederpoes zelf goed gesocialiseerd en vriendelijk tegen mensen is. De eerste periode is de tijd van de eerste tot en met zevende levensweek. Hierin valt de zogenaamde sensitieve fase tijdens de derde tot zesde week, waarin het kitten onder begeleiding van de moeder op zijn toekomstige leefomstandigheiden gesocialiseerd moet worden. Gebeurt dit zonder de aanwezigheid van de moeder, dan is de kans groot dat het kitten steeds onzeker en schuw zou blijven(2). Bij wildlevende of vrijlopende katten brengt de moederpoes vanaf de vierde week levende prooi mee. Op deze manier leren de kittens zich “als roofdier” te gedragen en prooi te vangen en te doden. Ook het sociale spel met nestgenootjes wordt steeds belangrijker. Wie heeft al niet een kat meegemaakt, die tijdens het spel zijn nagels gebruikt of wild in menselijke handen of voeten bijt? Deze katten zijn meestal te vroeg uit het nest gehaald en hebben belangrijke kittenlessen, zoals het herkennen van hun eigen krachten en ook grenzen gemist(3). En deze belangrijke lessen kunnen alleen door de omgang met soortgenoten en de moeder geleerd worden, geen mens kan hier de kattenfamilie vervangen.
 | De relatie met de nestgenootjes is van cruciaal belang in de ontwikkeling van een stabiele persoonlijkheid. Een kitten dat alleen opgroeit zal dan ook andere lessen leren dan een kitten dat nog bij de nestgenootjes kan zijn. |
Het speenproces
Verder valt in deze periode ook het spenen - een tijd in welke het kitten met frustraties geconfronteerd wordt en daarmee om leert te gaan. Sommige wetenschappers beweren dat het spenen rond de tijd van acht weken gebeurd (4), maar hun onderzoeken baseren zich op de observatie van katten die onder onnatuurlijke laboratorium-omstandigheiden gehouden worden. Hier is het afstoten van de kittens meestal een stressreactie van de moederpoes. Onder natuurlijke omstandigheiden is het spenen een geleidelijk proces, die wetenschappers, die wild levende katten of zwerfkatten onderzoeken, tussen de vierde en achtste levensmaand plaatsen (5) (vaak zelfs tot een leeftijd van achtien maanden of tot dat het volgende nest geboren wordt). Voor het kitten is het volledige doorlopen van deze periode echter belangrijk, om emotionele stabiliteit te ontwikkelen. Een andere belangrijke factor voor de fysieke en psychische ontwikkeling - het eerder genoemde sociale spel - bereikt zijn hoogtepunt tussen de derde en vierde levensmaand (6). Het objectspel, waarin een kitten zijn “kattenvaardigheiden” kan trainen heeft immers zijn piek rond week veertien.
 | Dit kitten is 6 weken en nog volop in ontwikkeling: het zoogt nog bij de moeder, speelt met de nestgenootjes en de fokker doet haar uiterste best de dieren optimaal te socialiseren. De ouderdieren hebben een fijn karakter en zijn gezond, de levensomstandigheden zo ideaal als mogelijk....wat kan een kitten zich nog meer wensen? |
Minimumleeftijd: 16 weken
Wat betekent al dit voor de aan het begin gestelde vragen? Wetenschappelijk onderzoek naar het natuurlijke gedrag van een moederpoes en haar kittens maakt duidelijk, dat de best mogelijke leeftijd om een kitten te laten “verhuizen” bij zestien weken ligt. Dit is dan ook de tijd die wij van het Katten Gedrag Centrum en Kattengedragsadviesbureau als minimum-leeftijd adviseren. Rond deze tijd is de sociale ontwikkeling grotendeels afgesloten, en het kitten heeft belangrijke levenslessen geleerd, die het alleen met behulp van zijn moeder en de nestgenootjes kon doorlopen. Het heeft zodoende alles mee gekregen, om een emotioneel stabiele kat te worden – de beste vaccinatie tegen gedragsproblemen en veel lichamelijke klachten later in het leven. En als het kitten ook met zestien weken nog steeds bij de moeder zoogt? Hiervoor een tegenvraag: Waarom zou een kitten überhaupt van zijn moeder weg gehaald moeten worden, als het er zelf nog niet klaar voor is?
Referenties:
Bateson, P. (2000). Behavioural development in the cat. In: Turner, D.C. & Bateson, P. The Domestic Cat. The biology of its behavior. Second edition.Cambridge, Cambridge University Press: pp.9
Beaver, B.V. (2003). Feline Behavior. A Guide for Veterinarians. Second edition. St. Louis/ Missouri, Saunders
Crowell-Davis, S.L. (2007). Cat Behaviour. Social Organization, Communication and Development. In: Rochlitz, I. (Ed.). The Welfare of Cats. Dordrecht, Springer: pp.1
Leyhausen, P. (1979). Katzen. Eine Verhaltenskunde. Berlin/ Hamburg, Paul Parey
Heath, S. (30. september 2008): Lecture Château Vétérinaire. Understanding Feline Social Behaviour and Communication.
Verwijzingen:
1. Heath, S. (30. september 2008): Lecture Château Vétérinaire. Understanding Feline Social Behaviour and Communication.
2. Crowell-Davis 2007, pp.4, 18
3. Bateson 2000, pp.15
4. Bateson 2000, p.18
5. Leyhausen 1979, p. 248; Beaver 2003, pp.88, 197
6. Crowell-Davis 2007, p.18
Naschrift van Marcellina Stolting (Katten Gedrag Centrum en Kattengedragsadviesbureau): als fokkers zich kunnen vinden in ons advies om kittens 16 weken lang een ideale start te bieden in hun leven en ze tot minstens 16 weken aan willen houden, vermelden wij die catteries graag op onze website. Meldt uw cattery daarvoor aan via info@kattengedragstherapie.nl.
