Kattengedrag

Je kat laten helpen H4

Tekst: Elles Nijssen en Marcellina Stolting (beiden kattengedragsdeskundigen). Met medewerking van Maartje Schoenmaker (Stichting Blauwe Rus) en Petra Kindermans (dierenarts).

Castratie of sterilisatie?

Vaak wordt door ‘leken' bij poezen gesproken van steriliseren, en bij katers van castreren. Deze tweedeling klopt echter niet. Castreren en steriliseren zijn twee verschillende ingrepen die beide zowel bij poezen als katers verricht kunnen worden. Castreren is het verwijderen van interne geslachtsorganen. Steriliseren is steriel maken, bijvoorbeeld door het afbinden van de eileiders (poes) of de zaadstrengen (katers). Gesteriliseerde dieren zijn onvruchtbaar, maar vertonen nog alle gedrag en hebben alle ongewenste medische risico's van ‘niet-geholpen' dieren. In de praktijk wordt sterilisatie zelden toegepast. Soms worden ‘fokpoezen' gesteriliseerd, en krijgen zij periodes tussen twee nestjes in de poezenpil. Dit is sterk af te raden; de poezenpil brengt een zeer groot risico op borstkanker met zich mee.

Gezondheidsproblemen voorkomen

Door een kat te laten castreren kunnen gezondheidsproblemen worden voorkomen. Bij poezen voorkomt castratie (verwijdering van eierstokken, eileiders en eventueel baarmoeder) de meeste vormen borstkanker, de op een na meest voorkomende vorm van kanker bij poezen. Castratie zal ook de vorming van eierstok- en baarmoedertumoren tegengaan, een einde maken aan krolsheden, territoriaal/hormonaal gedrag en de behoefte om rond te zwerven, met daarbij de kans om dodelijke, ongeneselijke virale infecties op te lopen zoals FIV (Feline Immunodeficiëntie Virus, ofwel kattenaids), FeLV (Feline Leukemie Virus, ofwel kattenleukemie) of FIP (Feline Infectieuze Peritonitis). Er bestaat geen vaccinatie voor FIV, het vaccin voor FeLV is niet 100% effectief en het effect van het vaccin voor FIP is hoogst twijfelachtig.
Bij katers kan castratie (verwijdering van de testikels) sproeien, een vergrote prostaat, vormen van kanker, tumoren in rectum en anus, territoriaal/hormonaal gedrag en de wil om te zwerven (met alle gevaren vandien) voorkomen.

Voorbeelden van vormen van kanker die voorkomen kunnen worden door castratie poes

Cystadenoom van de eierstok - cyste, vaak goedaardig maar kan redelijk groot worden. Mogelijk te genezen door verwijdering van de aangedane eierstok (hysterectomie)

Epitheel (carcinoom) en stromaaltumoren (granulosa celtumor, Sertoli-Leydig celtumor, thecoom, luteoom).

Adenocarcinoom van de eierstok; kwaadaardige eierstoktumor

Eiceltumor: onder andere dysgerminoom en teratoom, tumoren uit embryo-achtige weefsels in de eierstokken. Zeldzaam, kunnen redelijk kwaadaardig zijn. Ovariohysterectomy, chemotherapie en bestralingen zijn nodig voor genezing.

Baarmoeder leiomyoom: de vaakst voorkomende baarmoedertumor. Deze ontstaat in de gladde spier binnen in de baarmoeder en is normaal gesproken goedaardig. Meestal zijn er uitwendig geen symptomen zichtbaar. Ovariohysterectomy geeft meestal volledige genezing.

Baarmoeder leiomyosarcoom: kwaadaardig neefje van de leiomyoom, zal zich door de buik verspreiden vaak voordat er een diagnose is gesteld. Kan onder meer een behoorlijke toename van de buikomvang als symptoom hebben. Ovariohysterectomy en chemotherapie hebben slechts matig resultaat.

Baarmoeder fibrosarcoom: zeer agressieve, kwaadaardige kanker, komt vaker voor op andere plekken naast de baarmoeder. Kan worden behandeld indien het vroeg wordt opgemerkt maar vaak zal het al uitgezaaid zijn naar andere weefsels (metastase) voordat een diagnose kan worden gesteld. Ovariohysterectomy en chemotherapie zijn mogelijk maar meestal niet meer effectief als metastase heeft plaatsgevonden.

Baarmoeder endometriaal adenocarcinoom een veel voorkomende baarmoedertumor, komt vooral voor bij oudere katten. Deze tumor zal uitzaaien maar in eerste instantie binnen de baarmoeder blijven, wat volledige verwijdering mogelijk maakt indien op tijd opgemerkt. Deze tumor kan uitzaaien naar de longen, het hart, organen in de buik en de hersenen.

Mammatumoren (borstklier neoplasie); op twee na de meest voorkomende tumor bij poezen; vormt wel 20% van alle tumoren die een poes kan hebben. Kan bijna volledig voorkomen worden door castratie vóór de eerste krolsheid aangezien deze tumoren sterk onder invloed staan van hormonen. Katten die na de leeftijd van 2.5 jaar gecastreerd worden hebben 7 maal zoveel kans op deze tumoren dan katten die voor de eerste krolsheid geholpen worden. De meeste tumoren doen zich voor tussen de leeftijd van 9 en 11 jaar en worden met name gevonden in de borstklieren die het dichtst bij de staart liggen.

Er zijn meer vormen die voorkomen kunnen worden maar die zijn zo zeldzaam dat we ze niet bespreken.

Vormen van kanker die voorkomen kunnen worden door castratie kater:

Sertoli celtumor: meestal klein en goedaardig maar kan een vrij groot formaat bereiken als deel van een niet-ingedaalde testikel. Kan oestrogeen produceren. Dat is het kwalijkste effect van deze tumor aangezien dit het beenmerg en de lever schaadt. Vaak nog te genezen als het vroeg wordt opgemerkt, anders kan chemotherapie nodig zijn. Opereren kan risicovol zijn bij katten met een verhoogd oestrogeenniveau.
Prostaat adenocarcinoom: kwaadaardige tumor, komt vaker voor bij ongecastreerde katten. Deze tumor veroorzaakt een vergroting van de prostaatklier; deze zal vrij onregelmatig zijn. Daarnaast kan deze tumor de urinewegen blokkeren en zwakte, pijn, bloedingen uit de penis en gewichtsverlies veroorzaken. Verspreidt zich naar delen van het bekken en soms andere organen. Er is geen behandeling mogelijk waaruit genezing zal volgen, maar castratie zou de groei van de tumor kunnen vertragen. Deze tumor wordt slechts zelden gezien bij ongecastreerde dieren.

Castreren is óók kattenleed voorkomen!

Er zijn veel te veel katten. En daardoor is er veel kattenleed. Denk maar aan al die dieren in asiels, aan katten die over straat zwerven terwijl ze een huis gewend zijn, aan katten die de straat op geschopt worden omdat hun baasje met vakantie gaat of gewoon geen zin meer in ze heeft. Ook zieke katten worden nogal eens op straat gezet omdat mensen er geen zin meer in hebben of de medische kosten niet willen of kunnen betalen, Als er minder katten zouden zijn, is er veel meer kans dat een kat in huis een welbewuste keuze wordt, en dat deze een gemotiveerde eigenaren krijgt die goed voor hem zorgt. De beste manier om kattenleed te voorkomen is dan ook je dier onvruchtbaar te laten maken. Liefst zo vroeg mogelijk.

Kitten dat met zijn nestgenootjes in de opvang zit. Een beroerde start van een kwetsbaar leven, ook al zijn de mensen in de opvang nog zo lief (foto Elles Nijssen).

Vroegcastratie!

Castratie wordt meestal uitgevoerd rond de leeftijd van zes maanden en vóór de eerste krolsheid van de poes, maar kan op iedere leeftijd worden gedaan om bovengenoemde positieve effecten te hebben. De persoonlijkheid van het dier zal hierdoor niet veranderen. Het dier wordt rustiger.

Tegenwoordig is vroegcastratie mogelijk vanaf 10 weken. Er zijn geen extra gezondheidsrisico's aan verbonden. Gedragsmatig is het zelfs aan te bevelen. Voor meer informatie over dit onderwerp zie het artikel van gedragsbioloog Els Peters (gespecialiseerd in katten) op http://www.kattengedragstherapie.nl/, op de pagina artikelen. Veel dierenartsen zijn nog niet bekend met vroegcastratie, maar kunnen hier vertrouwd mee raken in speciale seminars. Naar verwachting zal vroegcastratie dan ook steeds meer worden toegepast.

Vroegcastratie van een katertje van 10 weken (foto Elles Nijssen)

Poesje van 10 weken wordt klaargemaakt voor vroegcastratie (foto Elles Nijssen)