Kattengedrag
Inzicht in kattengedrag
 | Inzicht in kattengedrag |
Op 11 november 2006 werd voor ongeveer 175 kattenfokkers een lezing gehouden door Marcellina Stolting. De lezing werd gehouden in het kader van de Felikat themamiddagen reeks.
Inzicht in kattengedrag
Door Marcellina Stolting Het Kattengedragsadviesbureau
De katten zijn intrigerende dieren om te bestuderen. Wat weten we ondertussen eigenlijk van de huiskatten die om ons heen leven? Het zijn jagers, ze hebben een sociale groepsstructuur. Ze zijn niet solitair. Het zijn echter wel solitaire jagers. Daar komt dan ook het misverstand vandaan dat ze solitair zouden wezen. Het zijn echter dieren die in voedselrijke gebieden in kolonies leven. Het is aangetoond (wellicht tot ieders verbazing) dat katten kunnen nadenken. Ze hebben intelligentie, kunnen communiceren en zelfs tellen tot vier. Maar zijn het wel geschikte huisdieren? De onderwerpen van de lezing waren: Inzichten in kattengedrag? Socialisatie Kattentaal Angst en stress Vrijheden Preventie van gedragsproblemen Tips…….. Inzichten in kattengedrag zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Er zijn zelfs gevalideerde gedragstesten. Onderzoek is o.a. gedaan door Casey t.a.v. het welzijn van asielkatten, Kessler & Turner zijn hard bezig geweest met stress en McCune met socialisatie. Rachel Casey is werkzaam op de universiteit van Bristol. Recente studies die zij heeft gedaan zijn o.a. onderzoek naar matching van eigenaar en kat (door het bevorderen van deskundigheid bij de staf van het asiel). Methodes om welzijn te meten bij asieldieren, het effect van dozen als schuilplek op asielkatten en de evaluatie van introductie adviezen meegegeven door het asiel voor eigenaren met katten. Dit was een leuk onderzoek dat zij pas heeft gedaan in 2006. |  Marcellina Stolting is katten- gedragstherapeut en behandelt gedragsproblemen bij katten. Zij schrijft artikelen voor diverse bladen en sites, zoals de Katten- bond en Felikat. Zij geeft les over kattengedrag en geeft cursussen bijv. over het opvoeden en trainen van katten (met demonstraties van katten die “kunstjes” laten zien). Ze houdt kattengedrag spreekuren in meer dan 10 dierenklinieken verspreid door het land. Dat doet ze in Amsterdam, Almere, Den Haag, Groningen, Hoorn, Leiden, Vinkeveen, Vlaardingen en Volendam. Zie www.kattengedragstherapie.nl |
Kessler en Turner zijn werkzaam op instituten in Zwitserland. Zij hebben de gevalideerde stress score test ontwikkeld. Ze hebben de soort specifieke behoeften van katten bestudeerd. Het effect van dichtheid en kooigrootte op stress. Socialisatie en stress bij katten bij groepshuisvesting of solitaire huisvesting. Dit zijn baanbrekende onderzoekers geweest, waar we een hoop van kunnen opsteken.
Huisvesting
De wijze van huisvesten beïnvloedt de mate van stress. Als katten per kat niet zo veel ruimte hebben, neemt de stress hand over hand toe. Voor het gemak is aan te houden 1 kat per toegankelijke kamer in huis, waarin de katten zich terug kunnen trekken. Maar de kwaliteit van de huisvesting kan een hoop stress reduceren. (Chronische) Stress heeft een negatieve invloed op het welzijn van de kat. Het stress niveau wordt mede beïnvloedt door: aantal katten, grootte van de hokken, de kwaliteit van de huisvesting, socialisatie niveau (gebrekkige of optimale socialisatie, dan wel gemiste tweede socialisatiefase).
Kwaliteit van de ruimte
Doordachte huisvesting kan stress reduceren. Eerder is door Marcellina Stolting al een artikel geschreven over geschikte huisvesting voor katten. Dit is in Felikat nr. 2 van mei 2006 is dit artikel terug te vinden. Stress kan leiden tot gedragsproblemen: sproeien, destructief gedrag, irritant miauw gedrag, excessief likgedrag en bijten. Al deze gedragingen zijn ongewenst, zeker in een situatie als een asiel, cattery of winkel. Deze plekken leveren toch al vaak meer stress op voor de dieren, dus juist dan is stress reductie een belangrijk item. McCune was de laatste onderzoeker waar Marcellina aandacht aan besteedde. Het is zeker een goed idee, om meer aandacht te besteden aan de onderzoeken die gedaan worden naar kattengedrag. McCune heeft gekeken naar het effect van de vader en vroege socialisatie op de ontwikkeling van kittens. Elk individu leert wat sociaal en fysiek normaal is, indien iets hiervan afwijkt wordt een angst reactie vertoond. Je kunt kittens dus zo socialiseren, dat hun besef van wat sociaal en fysiek normaal is, breed wordt opgevat. Waardoor ze geen angst hoeven te krijgen voor vrouwen op hakken, of mannen met hoeden. De neurologische blauwdruk die een kitten meegegeven wordt is een ander woord voor de socialisatie. Dit is een neurologisch proces, dat gedragmatige effecten heeft. Daarbij moet gekeken worden naar matching. Is het kitten wel gesocialiseerd op zijn latere leven. Een boerderijkitten is gesocialiseerd op het leven buiten op het erf wellicht, een zwerfkitten is gesocialiseerd op overleven en niet zozeer om op de bank te liggen en tv mee te kijken met het baasje.
Men zou dus bij socialisatie moeten kijken naar dit proces van matching tussen socialisatie en latere leven? Vroege socialisatie is van belang voor aanpassing aan het leven= interactie met het leven (ability to interact appropriately). Verder heeft McCune ook gekeken naar factoren die stress kunnen reduceren in asiels. Daar wordt gelukkig steeds meer onderzoek naar gedaan, want dat is ook een zeer specifieke situatie, met beperkingen qua mogelijkheden voor soort specifiek gedrag van katten.
Chronische stress
Wat is nu eigenlijk chronische stress? Dat is meetbaar door te kijken naar de cortisol: creatinine ratio. Dit is een goede maat om acute stress en chronische (lees: langdurige) stress van elkaar te onderscheiden. Een langdurig hoge cortisol spiegel heeft een negatief effect op het lichaam en diens functies. Fysiologische effecten van een langdurig hoge cortisol spiegel zijn: hoge bloeddruk, diabetes, onvruchtbaarheid, groei achterstand, verminderde vermogen om zich te concentreren, verandering in immunologische functies. Het effect van welzijnsproblemen gaat dus verder dan alleen maar gedragsmatig. Het beïnvloedt ook het lichamelijk welzijn van de kat.
Bekende stress factoren zijn: het aantal dieren, de beschikbare ruimte, de genetische ballast, het aantal beschikbare hulpbronnen, conditionering door eigenaar, geen natuurlijk gedrag kunnen vertonen en vreemde dieren op bezoek. Men beseft vaak niet hoe de kat in huis het vindt dat er ook zwerfkatten in zijn tuin of gang door het baasje gevoerd worden.
 |
Dierenarts en kattengedrag
In vergelijking met een bezoek van de kat aan de praktijk van een dierenarts, komt in de thuissituatie komt soms meer aan het licht. Een huisbezoek door het Kattengedragsadviesbureau duurt ongeveer 2,5 uur. Soms komen medische problemen bij de observatie van de kat naar voren, zoals problemen met bewegen. Gedrag is ook lichamelijk merkbaar. De behandeling van lichamelijke problemen dient altijd door de dierenarts te geschieden. Een kattengedragstherapeut speelt geen doktertje, maar adviseert evt. onderzoek te doen. Bijv. als wordt opgemerkt dat een kat heel veel drinkt, de vachtconditie erg slecht is, de kat uit de mond ruikt, of slecht eet.
Ontwikkeling kitten
Bij het kijken naar het gedrag van katten is het erg belangrijk te kijken naar de normale ontwikkelingsfasen van een kitten. Dit kan ons veel leren t.a.v. vertoond probleemgedrag op latere leeftijd. De ontwikkelingsfasen van een kitten zijn:
0-2 weken: neonatale fase (pasgeborene)
3-8 weken: inprenting fase (of de 1 e socialisatie fase)
7-8 weken: spel met voorwerpen
9-16 weken: tweede socialisatie fase
14+weken: sociaal vechten
17-52 weken: pubertijd
1,5 jaar: sociaal volwassen
Ca. 3 jaar: volgroeid
Maar tussen katten en rassen is er veel individuele variatie.
Feiten over kittens
Kittens kalmeren door de aanwezigheid van de moeder en nestgenootjes. Als mensen de kittens vroeg spenen gebeurt dat zonder de aanwezigheid van moeder en nestgenootjes. Dit heeft implicaties op het ervaren van kalmte door het kitten en kan deze dus meer onrust ervaren. Kittens van zwerfkatten blijken pas met 4 maanden verlaten te worden door hun moeder (Overall), juist op het moment dat de behoefte om de omgeving verder te ontdekken groter wordt. Vier maanden is dus geen 6 of 8 weken…..Gebrekkige socialisatie vergroot de kans op gedragsproblemen. Gebrekkige socialisatie is eigenlijk alles dat in enige mate afwijkt van de meest optimale en wenselijke normale situatie voor een kitten. Zoals in de zoogperiode van de moeder gescheiden worden, voor de tweede socialisatieperiode al weggenomen worden van de moeder. Opgroeien zonder moeder en nestgenootjes of opgroeien met andere prikkels dan waar later mee omgegaan moet kunnen worden.
Kattentaal
Heel in het kort wil ik er wat over zeggen, omdat een collega er net een mooi boek over heeft geschreven waar u veel meer informatie over dit onderwerp krijgt.
Snorharen naar achter: kat is bang
Oren naar voren: vriendelijk en alert
Verkleinde pupillen: dreiging agressie, spanning of interesse
Spugend geluid maken: waarschuwing, gaat gepaard met een voorpoot op de grond tikken
Spinnen: de kat kan pijn hebben, ziek zijn, om hulp vragen of…zich prettig voelen
Maar: katten praten ook met urine
Bij kattentaal gaat het om de interpretatie, net als bij mensentaal.
Onzindelijkheid
Wie heeft er geen ervaring mee? Volgens Beaver en Blackshaw gaat tot 75% van de problemen over onzindelijkheid. Katten praten met uitwerpselen. De bekende tips om onzindelijkheid te lijf te gaan, gaan meestal over dingen zoals aluminiumfolie of kattenbakken. Maar de vraag is: Wat wil mijn kat dan eigenlijk zeggen met zijn onzindelijke gedrag? Dit kan iets lichamelijks zijn, maar ook iets emotioneels. Als een medische oorzaak is uitgesloten, is het dus zaak uit te zoeken wat de kat dan eigenlijk wil vertellen. Dit is meestal iets dat de eigenaren niet kunnen bedenken. Mensen denken bijv. dat hun kat kwaad op hen is, of het doet om ze te sarren. Helaas is dat nooit het geval. Meestal doet de kat het omdat hij zich om de een of andere reden ongelukkig voelt. Dat heeft niets met pestgedrag van de kat te maken. Dat is een typisch antropomorfisme: wij leggen onze gedachten op het gedrag van de kat. Eigenlijk zegt hoe wij het zien dus meer over ons, dan over de kat. In dit jaar echter zijn er al 2,5 keer meer sproeigevallen aangemeld dan onzindelijke katten in de praktijk.
 Sproeien |
De sproeiproblemen die wij te zien krijgen hebben praktisch nooit een hormonale oorzaak, maar vaak wel territoriaal. De dieren die wij te zien krijgen die sproeien zijn meestal stressgevoelige dieren. Nu zijn alle katten stress gevoelige dieren, maar sommigen weer meer dan anderen. De oorzaak van sproeigedrag ligt vaak dieper, meest in de kittenperiode. Door problemen in de kittenperiode kan de angst- en stress gevoeligheid toenemen. Sproeien is echter normaal gedrag voor een kat. En wij zullen er geen bezwaar tegen hebben als de kat lekker de tuin onder sproeit, maar in huis is dit natuurlijk wel ongewenst gedrag.
Angst en stress
Helaas vormen angst en stress zeer algemene problemen, het komt op grote schaal voor en we zien het dagelijks in de praktijk. Bij welke katten komt angst en stress nu vaak voor? Bij niet goed gesocialiseerde katten en katten met traumatische ervaringen in de kittenperiode. De katten geven vaak meer problemen. De problemen uit de kittenperiode nemen ze mee naar volwassenheid en standaard gaan ze dan sproeien of wildplassen rond 1,5 jaar…..
Stress
Stress reductie is niet alleen zinnig, het kan ook gedragsproblemen voorkomen. Dit begint al in de inprentingsfase door het vormen van neuronale netwerken. Er bestaat extra stressgevoeligheid via DNA bij bepaalde rassen, of door inteelt, of extra stressgevoeligheid door gebrekkige socialisatie. Chronische stress komt erg veel voor helaas. Stress reductie begint dus al in het nest. Ook zou de nieuwe eigenaar voorgelicht moeten worden over hoe zijn kat of kitten op te voeden is. Stress beperking is ook training, zoals bijv. door te oefenen met de reismand, autorijden, of een bezoek aan de dierenarts. Blijf zelf kalm en pak het rustig aan allemaal. Een kat is ook gevoelig voor de stress die je zelf op ze overbrengt. Als het heel lastig is, om bijv. het kitten te hanteren, gebruik dan een afkoelperiode. Laat de kat gewoon even betijen.
Angst reductie
Angst is een belangrijke oorzaak van heel veel problemen. Angst verminderd de levenskwaliteit van de kat. Angst is een goede reden om direct een gedragsbehandeling in te zetten. Helaas vindt men het normaal dat een kat bang is, schrikachtig of schuw. Angst leidt tot meer problemen, zoals onzindelijkheid, stress, sproeien of een depressie. Angst is ook te reduceren door niet te fokken met angstige dieren (kan genetisch of door opvoeding doorgegeven worden). Op die manier kan door selectie ook het voorkomen van gedragsproblemen aangepakt worden.
 |
Vrijheid….
Reeds in 1965 zijn door het Britse Comitee voor dierenwelzijn bij productiedieren vijf vrijheden benoemd ter voorkoming van welzijnsproblemen (Brambell 1965):
” Welzijn is mentale toestand van een dier die ervaren wordt als een emotie”.
De vijf vrijheden:
vrij van honger (de meeste huiskatten worden goed gevoerd..te goed soms zelfs)
vrij van kou (of ander door de omgeving veroorzaakt ongemak)
vrij van ziekte of verwonding (we gaan meestal wel met een zieke kat naar de dierenarts, al is het soms te laat)
vrij van belemmering voor natuurlijk gedrag (welke huiskat kan nog natuurlijk gedrag vertonen?)
vrij van angst (hoeveel dieren zijn er niet bang voor bezoek, de bel, de stofzuiger, andere katten of de hond?
Wat is dan vrijheid?
Het is zinnig dat men zich eens het hoofd gaat buigen over de volgende ethische kwesties:
Hoe ervaart een bange kat het buiten verblijven in de tuin?
Hoe ervaart een kat het om zich volvet te kunnen eten?
Hoe ervaart een kat het almaar door andere katten op de kop gezeten te worden?
Hoe ervaart de kat de berispingen van de eigenaar de hele dag maar door?
Wat doet het een kat om niet te kunnen jagen?
Hoe worden gedragsproblemen behandeld?
Door de oorzaken op te sporen. Er worden vele adviezen gegeven op alle terreinen die het gedrag van de kat beïnvloeden. Er wordt zonder medicatie gewerkt. Mocht medicatie nodig zijn, dan gaat dat altijd via de eigen dierenarts. De adviezen zijn gericht op het verhelpen van de oorzaken én symptomen. Een beperkende factor kan de eigenaar zijn, indien deze de adviezen niet goed opvolgt. We willen altijd regelmatig terughoren hoe het met de kat en het probleemgedrag gaat. We hebben de updates nodig om te verifiëren of de therapie wel de gewenste effecten heeft op het probleemgedrag.
Preventie van problemen
Hoe kunnen gedragsproblemen voorkomen worden? Door goede of optimale socialisatie. Perfecte socialisatie bestaat niet. Kittens kunnen wel leren omgaan met veranderingen, maar het is praktisch onmogelijk om elke situatie die ze later tegen kunnen komen al vast met ze te gaan oefenen in de eerste drie maanden. Probeer dat wel te doen met de situaties die ze waarschijnlijk wel gaan tegenkomen, zoals het eerder genoemde reismandje bijv. Het is ook goed eens na te denken over het activiteitenpatroon van de kat: wat heeft hij te doen als je zelf overdag naar je boeiende werk gaat? Spelen is altijd goed, maar dan wel op een moment dat het kitten er toch al interesse in zou hebben. Probeer met het spelen het jachtinstinct van je kleine roofdiertje te stimuleren, door bijv. een veertje langzaam onder een kleedje te laten verdwijnen….De kat kan dan natuurlijk gedrag vertonen, dat is van invloed op de preventie van gedragsproblemen. Let op hoe te conditioneren, conditioneer je je kat op ongewenst gedrag of juist op gewenst gedrag. Gezelschap van andere katten (mits juist geïntroduceerd natuurlijk) heeft ook een positief effect op de preventie van gedragsproblemen. Letten op de nestomgeving is ook van belang: waar is het nestje? In de schuur? In de kelder? Of op zolder? Of in de woonkamer?
Redenen voor therapie
Waarom gaat men eigenlijk met de kat in therapie? Veel eigenaren zoeken contact op doorverwijzing van hun dierenarts, die bijv. aangeeft dat het om stress gaat of om probleemgedrag. Men gaat in het algemeen niet met vragen over gedrag naar de dierenarts, daar gaat men wel heen met medische vragen. Internet is een belangrijk medium om meer informatie over het gedrag van de kat te achterhalen. Een andere reden waarom men in therapie gaat met de kat, is omdat door de gedragsproblemen die een huisdier geeft, de relatieproblemen onder druk komt te staan. Er gaan echtelijke ruzies om de kat. Verder ontstaat er door probleemgedrag ook aanzienlijke financiële schade door de kat, zoals bijv. onder geplaste dekbedden, parketten enz. Soms echter gaat men met de kat in therapie, omdat de eigenaren merken dat hun kat het nodig heeft, dat hij niet zo lekker in zijn velletje zit.
Tips
Tips zijn erg populair, er zijn vele tips te vinden voor allerhande problemen op internet bijv. Helaas staan daar regelmatig onjuiste adviezen tussen. Het zou zo makkelijk wezen: daarom een tipje van de sluier. Hoe kan “een tip” goed werken, want elke situatie is uniek en vraagt om een specifieke aanpak. Men wil o zo graag die ene tip, maar die gaat het hem niet doen. Vaak hebben mensen al jaar en dag alle vindbare tips uitgeprobeerd voor ze met de kat in behandeling komen. Helaas zijn we dan het laatste redmiddel. (Ik denk dat we beter het eerste redmiddel zouden kunnen wezen, dat scheelt een heleboel problemen…). De vindbare tips gaan meestal over dingen doen, niet over het emotionele leven van de kat. Zoals tips gaan over aluminiumfolie of over een extra kattenbak. Maar dan toch op veler verzoek de Gouden tips….
.1: laat een medische oorzaak uitsluiten
2: voorkom problemen
3: straffen is nutteloos.
Problemen bij de behandeling
We komen specifieke problemen tegen bij een behandeling. Een behandeling heeft alleen maar kans van slagen door medewerking van de eigenaren, die is van cruciaal belang. Alle leden van het gezin worden betrokken. Soms dienen aanpassingen gemaakt te worden voor de kat. Inzicht krijgen in het emotionele leven van de kat is niet altijd aangenaam (catteries die er mee stoppen bijv.). Een ander probleem dat we in de praktijk tegen komen is dat men nog wat lacherig om het vak doet: “ha, ha, kattengedrag….katten zijn magische wezens…daar kun je niets mee…” lijkt men te denken en vooral er in willen blijven geloven.
Behandeltermijn
De behandeltermijn is afhankelijk van het tempo waarin de eigenaren meewerken. Maar gemiddeld duurt een symptomatische behandeling voor agressie naar mensen: 1 maand, voor sproeiproblemen: 2 maanden, voor onzindelijkheid: 2 maanden, voor agressie tussen katten: 6-12 maanden, voor angst: 12 maanden en voor chronische problemen: 1,5 jaar. De behandelkosten zijn niet afhankelijk van de behandeltermijn.
Op de site
Op de site www.kattengedragstherapie.nl is algemene informatie over therapie voor de kat te vinden. Verder staat er op de pagina algemeen een test voor eigenaren: als ze meer dan 1 ja invullen is het mogelijk dat de kat een gedragsprobleem heeft. Er ontbreekt geen pagina met tips, er is achtergrondinformatie over kattengedrag te vinden, naast ervaringen van mensen die hun kat al hebben laten behandelen. Kortom voor hen die interesse hebben in het gedrag van hun kat, zeker de moeite waard om eens op rond te surfen.
De huidige situatie
Momenteel erkent men nog te weinig dat de katten gedragsproblemen kunnen hebben helaas. Er wordt dan ook ten onrechte gedacht dat een kat die geen probleemgedrag laat zien wel happy is. Verder heeft men nog steeds moeite om te geloven dat het werkt gek genoeg. Men denkt soms ook wel dat we met foto’s lezen werken, zoiets als telepathie. Want de kat is immers een magisch wezen….
Voor wie meer wil weten over het gedrag van de kat zijn deze boeken een aanrader:
Vicky Halls: Kattengeheimen en Wat uw kat u vertelt.
Miriam Fields-Babineau: Uw kat trainen en opvoeden.
Marcellina Stolting Het Kattengedragsadviesbureau
Professionele behandeling van gedragsproblemen bij katten in Nederland en België
Het KGC
